आज वसन्त पञ्चमी अर्थात् विद्याकी देवी सरस्वतीको पूजा–आराधना गरी नेपालभर मनाइँदै

काठमाडौं ।प्रत्येक वर्ष माघ शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने वसन्त पञ्चमी पर्व आज विद्याकी अधिष्ठात्री देवी सरस्वतीको पूजा–आराधना गर्दै काठमाडौं, वीरगञ्ज, विराटनगरलगायत देशका सबै शहर, ग्रामीण क्षेत्रका गाउँ–गाउँ तथा विद्यालय–विद्यालयमा श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदै छ । यस पर्वलाई ‘श्रीपञ्चमी’ का नामले पनि चिनिन्छ ।

आजको दिन परम्पराअनुसार वसन्त श्रवण गरी वसन्त पञ्चमी मनाइने गरिन्छ । वसन्त श्रवणसँगै वसन्त ऋतुको आगमन भएको विश्वास गरिन्छ । सूर्य उत्तरायण हुँदै दिन लामो हुने र प्रकृतिमा नयाँ ऊर्जा सञ्चार हुने मान्यतासमेत यस पर्वसँग जोडिएको छ ।

हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले विशेष रूपमा सरस्वती पूजा गरी यो पर्व मनाउने गर्छन् / शास्त्रअनुसार देवी सरस्वती श्वेत वस्त्रधारण गरेकी, चन्द्रमाजस्तो गोरो वर्ण भएकी, स्फटिक माला, पुस्तक र वीणा धारण गरेकी तथा अभय मुद्रामा विराजमान देवी हुन् । उनका स्वरूप, वाहन र हातमा रहेका प्रतीकहरूले ज्ञान, विवेक, वाणी र सिर्जनाको अर्थ बोकेको धार्मिक विश्वास छ । देवी सरस्वतीलाई भारती, शारदा, वागीश्वरी, हंसवाहिनी, बुद्धिदात्री, वरदायिनी, जगन्माता लगायत विभिन्न नामले पुकारिने गरिन्छ । विद्या र सिर्जनाकी देवी भएकाले आजको दिन विशेषगरी विद्यार्थी, शिक्षक, साहित्यकार, कलाकार, पत्रकार तथा स्रष्टाहरूले आफ्ना अध्ययन–अध्यापन र सिर्जनासँग सम्बन्धित सामग्री—कलम, कापी, पुस्तक, कुची र वाद्ययन्त्रलाई सरस्वतीको प्रतीक मानी पूजा–आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ ।

यस दिन बालबालिकालाई शिक्षारम्भ गराउने (विद्यारम्भ), नाक–कान छेड्ने कार्य शुभ मानिने गरिन्छ । साथै विवाह, व्रतबन्ध, गुफा राख्ने तथा बेलविवाहजस्ता सामाजिक तथा धार्मिक कार्यका लागि अलग्गै साइत हेर्नु नपर्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ ।
सरस्वतीलाई चढाइएको सात गेडा अक्षता निलेमा विद्या, बुद्धि र चेतनाको विकास हुने विश्वास गरिन्छ । आजका दिन देशभरका मठ–मन्दिर, विद्यालय, कलेज तथा शैक्षिक संस्थामा विद्यार्थीहरूको उल्लेख्य सहभागितासहित सरस्वती पूजा गरिँदैछ ।
ऋग्वेदमा वाग्देवीका रूपमा वर्णित देवी सरस्वती ब्रह्माकी अर्धाङ्गिनी ब्रह्मायणी हुन् भन्ने उल्लेख पाइन्छ । आज सरस्वतीको पूजा गरी विद्यारम्भ गरेमा ज्ञान, सिद्धि र सद्बुद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहँदै आएको छ ।