काठमाडौं । नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा अनुकूल परिस्थितिमा होइन, सबै आधार भत्किएका बेला हुन्छ। कार्यालय सुरक्षित होस्, स्रोतसाधन पर्याप्त होऊन् र काम गर्ने वातावरण सहज होस्—यस्तो अवस्थामा जिम्मेवारी निर्वाह गर्नु एउटा पक्ष हो। तर कार्यालय नै ध्वस्त भएको, प्रहरीका पोसाक जलेको र सवारीसाधन नष्ट भएको अवस्थामा पनि कर्तव्यबाट पछि नहट्नु नेतृत्व, समर्पण र व्यावसायिक प्रतिबद्धताको कठिन परीक्षा हो।
जेन्जी आन्दोलनका क्रममा काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, रामशाहपथले यस्तै चुनौतीपूर्ण परिस्थिति सामना गर्नुपरेको थियो। कार्यालयको भौतिक संरचना जलेर ध्वस्त भएको थियो। ट्राफिक प्रहरीका पोसाकदेखि सवारीसाधनसम्म क्षति पुगेपछि नियमित कार्य सञ्चालनलाई निरन्तरता दिनु आफैँमा ठूलो चुनौती बनेको थियो।यही असहज परिस्थितिबीच तत्कालीन कार्यालय प्रमुख प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) नवराज अधिकारीसामु दुईवटा गम्भीर जिम्मेवारी थिए एकातिर ध्वस्त कार्यालयको व्यवस्थापन र पुनःस्थापनाको चुनौती, अर्कोतिर काठमाडौंको अस्तव्यस्त हुन सक्ने ट्राफिक व्यवस्थापनलाई सामान्य अवस्थामा फर्काउने दायित्व।
कार्यालय जलेपछि भवन पुनर्निर्माण गर्ने, आवश्यक सामग्रीको व्यवस्थापन गर्ने र कार्यस्थललाई पुनः सञ्चालनयोग्य बनाउने काम सामान्य प्रशासनिक प्रक्रियाभन्दा निकै कठिन हुन्छ। त्यसमाथि प्रहरीका पोसाक र सवारीसाधनसमेत नष्ट भएको अवस्थामा जनशक्ति परिचालन तथा सेवा सञ्चालनलाई निरन्तरता दिनु थप चुनौतीपूर्ण थियो।
तर प्राप्त विवरणअनुसार, अधिकारीले भौतिक क्षति र व्यवस्थापकीय कठिनाइलाई मात्रै प्राथमिकता दिएर सडकको जिम्मेवारी थाती राखेनन्। आन्दोलनका कारण उत्पन्न कठिन परिस्थितिबीच केही घण्टामै ट्राफिक प्रहरीलाई सडक व्यवस्थापनमा परिचालन गर्ने काम अघि बढ्यो। काठमाडौंको ट्राफिक व्यवस्थापनलाई निरन्तरता दिन गरिएको यो प्रयासले संकटका बेला प्रहरी सेवाको निरन्तरता कति महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने देखाउँछ।
काठमाडौंजस्तो अत्यधिक सवारी चाप भएको सहरमा ट्राफिक व्यवस्थापन केही समयका लागि कमजोर हुँदा पनि नागरिकको दैनिक आवागमन, अत्यावश्यक सेवा र सडक सुरक्षामा असर पर्न सक्छ। त्यसैले कार्यालयको भौतिक संरचना ध्वस्त भएको अवस्थामा समेत सडकमा प्रहरीको उपस्थिति कायम राख्नु केवल नियमित काम थिएन, त्यो संकट व्यवस्थापनको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी थियो।
आन्दोलनपछि कार्यालयको पुनर्निर्माण र व्यवस्थापन गर्नु एउटा पक्ष थियो भने आवश्यक स्रोतसाधनको अभावबीच कार्य सञ्चालनलाई निरन्तरता दिनु अर्को पक्ष। भवन, पोसाक र सवारीसाधनमा क्षति पुगेको अवस्थामा कार्यालय प्रमुखको भूमिका प्रशासनिक व्यवस्थापनमा मात्र सीमित रहँदैन। जनशक्तिको मनोबल कायम राख्ने, उपलब्ध साधनको उपयोग गर्ने र अत्यावश्यक सेवामा अवरोध आउन नदिने जिम्मेवारी पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।यही कारण एसएसपी अधिकारीको कार्यकाललाई कार्यालय व्यवस्थापनको नियमित कामसँग मात्र जोडेर हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। आन्दोलनपछिको क्षति, पुनःस्थापनाको चुनौती र सडकमा सेवा निरन्तरता कायम राख्नुपर्ने दबाबलाई एउटै समयमा व्यवस्थापन गर्नु आफैँमा कठिन जिम्मेवारी थियो।
उनको नेतृत्वमा भएको कार्यसम्पादनको मूल्याङ्कन गर्दा यस्ता असाधारण परिस्थितिलाई पनि सन्दर्भका रूपमा लिन आवश्यक हुन्छ। किनकि नेतृत्वको क्षमता सहज अवस्थामा कति काम भयो भन्ने कुराले मात्र होइन, संकटका बेला उपलब्ध स्रोतसाधनबीच जिम्मेवारी कसरी निर्वाह गरियो भन्ने कुराले पनि निर्धारण गर्छ।
यही पृष्ठभूमिमा ७१औँ प्रहरी दिवस–२०८३ को अवसरमा एसएसपी नवराज अधिकारी ‘उत्कृष्ट प्रहरी कार्यालय व्यवस्थापन पुरस्कार’बाट सम्मानित भएका छन्। नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालयले काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयको प्रमुखका रूपमा कार्यरत रहँदा ट्राफिक प्रहरीको कार्य सञ्चालनलाई व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउन तथा प्रहरी कार्यालयहरूको पुनर्निर्माण र व्यवस्थापनमा पुर्याएको योगदानको मूल्याङ्कन गर्दै उनलाई सम्मान गरेको हो।
प्रहरी महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीले २०८३ असोज ३० गते जारी गरेको सम्मानपत्रमा अधिकारीले नेपाल प्रहरीको मूल आदर्श ‘सत्य सेवा सुरक्षणम्’ लाई आत्मसात् गर्दै जिम्मेवारी निर्वाह गरेको उल्लेख छ।हाल उनी नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालयको सुपरिवेक्षण तथा अनुगमन महाशाखा, नक्सालमा कार्यरत छन्।
अधिकारीलाई प्रदान गरिएको पुरस्कारलाई केवल कार्यालयको भौतिक व्यवस्थापनमा गरिएको कामको सम्मानका रूपमा मात्र हेर्नु उचित हुँदैन। आन्दोलनपछिको असहज परिस्थिति, कार्यालय पुनःस्थापनाको चुनौती र ट्राफिक सेवा सञ्चालनलाई निरन्तरता दिनुपर्ने जिम्मेवारीसमेत उनको कार्यकालको महत्त्वपूर्ण पृष्ठभूमि हुन्।
भवन जलेर खरानी हुन सक्छ, पोसाक र सवारीसाधन नष्ट हुन सक्छन्; तर संकटका बेला नागरिकको सेवामा उभिने कर्तव्यबोध कमजोर हुनु हुँदैन। चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा पनि सेवा सञ्चालनलाई प्राथमिकता दिन गरिएको प्रयास नै नेतृत्वको मूल्याङ्कन गर्ने महत्त्वपूर्ण आधार हो।एसएसपी नवराज अधिकारीको कार्यकालसँग जोडिएको यो घटनाले प्रहरी संगठनमा व्यवस्थापन भन्नाले कार्यालय र भौतिक संरचना मिलाउनु मात्र होइन, प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि सेवाको निरन्तरता कायम राख्ने क्षमता हो भन्ने सन्देश दिन्छ।
टिप्पणी